Барысаглебскі манастыр XII стагоддзя ў Полацку

Бельчыца

Цэрквы, касцёлы, саборы, манастыры

Гэты архітэктурны ансамбль і зараз выклікае незвычайную цікавасць у гісторыкаў і мастацтвазнаўцаў, нягледзячы на ​​тое, што ад манастыра сёння застаўся толькі падмурак. А яшчэ зусім нядаўна, нават у пачатку XX стагоддзя, можна было ўбачыць два з чатырох будынкаў.

Характэрны архітэктурны ансамбль

Паводле гістарычных звестак, Барысаглебскі манастыр пачынае сваю гісторыю з XII стагоддзя, калі тэрыторыя, на якой цяпер знаходзіцца яго падмурак, размяшчалася за межамі горада Полацка, а менавіта ў вёсцы Бельчыцы, што стаяла на левым беразе Заходняй Дзвіны. 

Нягледзячы на ​​тое, што сучасныя археолагі выявілі асновы толькі трох храмаў, першапачаткова іх было чатыры:

1) «Вялікі сабор», які, па ўсёй верагоднасці, выконваў функцыі пахавальні і з'яўляўся прыкладам беларускага драўлянага дойлідства XII стагоддзя;

2) Храм з трохапсідным будынкам і трыма алтарамі (інакш кажучы, храм-трыконх). Цікава, што стваральнікі гэтага збудавання ўзялі за аснову арыгінальныя архітэктурныя рашэнні, часта якiя прымяняюцца ў візантыйскім мастацтве, а менавіта ў балканскіх правінцыях;

3) Пятніцкая царква, якая мела структуру базылікі;

4) Барысаглебская царква.

Згодна з гістарычнымі зводкамі і даследаваннямi, два апошнія будынкі былі створаны не без непасрэднага ўдзелу аднаго з манахаў манастыра, дойліда Іаана.

Цікава, што ўвесь Барысаглебскі манастыр уяўляў сабой яскравы прыклад унікальнага полацкага архітэктурнага стылю, які толькі зараджаўся і паступова развіваўся. Ён увабраў у сябе характэрныя рысы беларускага і замежнага дойлідства, пры чым ярка адрозніваўся ад астатніх.

Нейкі час тэрыторыя комплекса належыла уніяцкай царкве, а ў 1878 годзе была перададзена ў падпарадкаванне Спаса-Еўфрасіннеўскаму манастыру (які, дарэчы, з'явіўся значна пазней, чым першыя храмы Барысаглебскага манастыра).

Культурная спадчына

На жаль, толькі ў 80-х гадах мінулага стагоддзя тэрыторыя былога Барысаглебскага манастыра была прызнана культурна-гістарычным помнікам Беларусі і трапіла пад ахову дзяржавы. Да гэтага часу падмурак струхлелых будынкаў быў ужо ладна разбураны і нават выкарыстаны пры будаўніцтве жылых пабудоў, мясцовай «хрушчоўкі» і нават цаглянай хаты 1910-га году.

Адзіным арыенцірам, якi, хоць у нязначнай меры, адлюстроўвае планіроўку манастыра, з'яўляецца дарога, якая праходзіць тут i ў адным месцы дакладна супадае з месцам размяшчэння «Вялікага сабора».

Яшчэ адным гістарычным напамінам пра манастыр Барыса і Глеба служыць закладзены ў перыяд ўлады Саветаў мемарыяльны камень. У 1928 годзе даследчыкам І. М. Хазеравым былі зроблены замалёўкі фрэскавага жывапісу Пятніцкай і Барысаглебскай цэркваў, якія на той час яшчэ былі ў прыдатным стане. Дзякуючы ім, мы можам мець агульнае ўяўленне аб ўнутраным убранні комплекса.

Сёння вы ўжо не ўбачыце ў Полацку уражлівых вежаў і купалоў Барысаглебскага комплекса, аднак само па сабе месца ўсё ж захавала сваю непаўторную атмасферу. Нездарма сюды вядзе мноства турыстычных маршрутаў.

Карта месцазнаходжаньня


Зварот да спісу

Экскурсіі

  • Масква - Магілёў - Мінск (Дудуткі *) - Хатынь - Бярэзінскі біясферны запаведнік - Віцебск (Здраўнёва *) - Полацк - Маладзечна (Гервяты, Гальшаны, Крэва) - Орша - Масква
  • Cняданак
  • Колькасць дзён: 7